Leyndarhyggja um rekstur Hörpu

Þegar ákveðið var í ársbyrjun 2009 að halda byggingu tónlistarhússins áfram á fullri ferð þrátt fyrir efnahagsþrengingar og gjaldeyrisskort, var því lofað að ekki þyrftu að koma til frekari framlög frá skattgreiðendum til byggingar og rekstrar hússins, umfram þær skuldbindingar, sem þegar höfðu verið gerðar og nema nú um 980 milljónum króna á ári. Ýmsir stjórnmálamenn höfðu efasemdir um að verkinu yrði haldið áfram á fullri ferð og vildu fresta framkvæmdum við húsið þar til betur áraði eða a.m.k. draga verulega úr framkvæmdahraða. Mikill þrýstingur var hins vegar settur á menn um að styðja lúkningu verksins á grundvelli þess að ekki þyrftu að koma til frekari opinber framlög umfram þegar gerðar skuldbindingar. Margir létu undan þrýstingi og studdu verkefnið í þessari trú.

Nú, þegar ljóst er orðið að hin samningsbundnu framlög hafa ekki dugað, er eðlilegt að leitt sé í ljós hvaða forsendur hafi brugðist eða hvort stjórnmálamenn hafi hreinlega verið gabbaðir.

Reykjavíkurborg á 46% í Hörpunni og ber því mikla ábyrgð á því hvernig til tekst í rekstri hússins. 3. nóvember sl. óskaði borgarráð eftir því að gerð yrði úttekt á rekstri Hörpunnar ,,til að skýr staða liggi fyrir og hægt sé að meta hvernig verkefnið hefur farið af stað.” Jafnframt lagði borgarráð áherslu á að strax yrði farið í einföldun á stjórnarfyrirkomulagi þeirra félaga, sem koma að rekstrinum og að ekki yrði farið í frekari framkvæmdir við húsið, sem ekki leiddu af sér tryggar viðbótartekjur, meðan á úttektinni stæði.

Búist var við því að brugðist yrði án tafar við ósk borgarráðs um rekstrarúttekt á Hörpunni og einföldun á stjórnskipulagi. Vinna við rekstrarúttekt hófst hins vegar ekki fyrr en fimm mánuðum eftir umrædda ósk borgarráðs eða í apríl sl. þegar Austurhöfn – TR fól KPMG verkið og lauk því í maí. Ljóst er að umrædd úttekt er nauðsynleg fyrir þá, sem vilja átta sig á því hvað hefur farið úrskeiðis í rekstri hússins og ræða tillögur til úrbóta, ekki síst alþingismenn og borgarfulltrúa, sem vinna nú að fjárlögum og fjárhagsáætlun næsta árs. Þá eiga mörg atriði í umræddri skýrslu ekki síður erindi við almenning, sem borgar brúsann eins og annan opinberan rekstur.

Ljóst er að ósk borgarráðs frá 3. nóvember um að strax yrði farið í einföldun á stjórnarfyrirkomulagi þeirra félaga sem koma að rekstrinum, hefur verið hundsuð. Í frétt RÚV í gær kemur fram að átta félög koma að rekstri Hörpu: ,,Sama fólkið situr meira og minna í stjórnum allra þessara félaga og fær greidda þóknun fyrir setu í hverri stjórn.”

Vegna þess völundarhúss félaga, sem byggt hefur verið upp í kringum Hörpu, hefur verið mun flóknara og erfiðara en ella fyrir kjörna fulltrúa og fréttamenn að rýna og fjalla um rekstur hússins. Með birtingu á skýrslu KPMG væri stórt skref stigið í þá átt að unnt væri hægt að fjalla um reksturinn með eðlilegum hætti.

20. júlí sl. óskaði ég eftir því að fá sent afrit af umræddri úttekt KPMG. 26. júlí fékk ég svar þar sem fram kemur að stjórn Austurhafnar – TR sjái sér ekki fært að svo stöddu að senda mér umrædda skýrslu.

Ótrúlegt er að stjórn fyrirtækis, sem er að fullu í opinberri eigu, skuli neita afhendingu upplýsinga með þessum hætti. Megintilgangur umræddrar skýrslu er að leiða í ljós þegar orðna hluti og núverandi stöðu hússins og eiga slíkar upplýsingar að sjálfsögðu fullt erindi til kjörinna fulltrúa, sem bera ábyrgð á rekstri ríkis og borgar, en einnig til almennings. Er vandséð hvernig unnt verður að fjalla á eðlilegan hátt um rekstur hússins og leiðir til úrbóta á meðan slík lykilgögn eru sveipuð leyndarhjúpi. Hvað skyldu margir mánuðir líða áður en stjórninni þóknast að birta skýrsluna og upplýsa skattgreiðendur þannig um stöðu mála?

Ósigur skattgreiðenda

Tónlistarhúsið Harpa er glæsilegt mannvirki enda um að ræða dýrasta hús Íslandssögunnar. Undarlegt er að á þeim tímamótum, sem opnun hússins er, virðast nokkrir af helstu fjölmiðlum landsins kjósa að fjalla einungis á jákvæðan hátt um húsið. (Hljómar kunnuglega.) Sumir fjölmiðlar einblína á viðbrögð ánægðra tónleikagesta en eru skattgreiðendur sáttir við að greiða stofn- og rekstrarkostnað í 35 ár? Full þörf er á að fjallað sé á gagnrýninn hátt um Hörpu eins og önnur verkefni og skattgreiðendur upplýstir um kostnað og óhjákvæmilega skuldadaga.

Í bæklingi um húsið, sem dreift hefur verið inn á hvert heimili, er ýtarlega fjallað um ýmsa þætti byggingarinnar en ekki minnst á kostnað. Í slíkum bæklingi hefði verið kjörið að upplýsa alþjóð um kostnað við bygginguna og heildarskuldbindingu skattgreiðenda. Skuldir hússins eru a.m.k. sá hluti þess, sem allir landsmenn munu eiga sameiginlega.

Harpa er dæmi um opinbert verkefni, sem stjórnmálamenn voru í upphafi fengnir til að styðja á grundvelli hóflegra kostnaðaráætlana en á síðari stigum hækkaði kostnaður upp úr öllu valdi.

Árið 1997 var rætt um að hægt væri að byggja gott tónlistarhús í Laugardal fyrir 1.550 milljónir króna. Árið 1998 hafði áætlunin hækkað í 2.500 milljónir og 1999 var hún komin í 3.500-4.000 milljónir. Í ársbyrjun 2002 var áætlað að húsið myndi kosta um 5.000 milljónir króna og árið 2003 var talan komin í 6.300 milljónir. Þegar hafist var handa við byggingu hússins var gert ráð fyrir því að byggingarkostnaður yrði um 12,5 milljarðar króna eða um 20 milljarðar að núvirði. Ekki liggja fyrir nýjar upplýsingar um heildarkostnað við bygginguna en hann er a.m.k. 28 milljarðar króna. Standist sú tala er fermetraverðið um ein milljón króna.

Vonandi standast yfirlýsingar aðstandenda hússins um að erlendir verktakar beri að mestu leyti kostnað vegna þegar framkominna galla við glerhjúp hússins. Málsmetandi arkitektar og verkfræðingar hafa þó lýst yfir áhyggjum yfir að mikil hætta sé á að frekari gallar muni koma í ljós, t.d. í stálvirki og gluggum hússins. Gott væri fyrir skattgreiðendur að vita hvort áhættumat hafi farið fram á byggingunni m.t.t. til slíkra galla.

 

— — —

Þessi færsla birtist upphaflega í Fréttablaðinu hinn 13. maí 2011.